Böbrek üstü bezleri, vücudumuzdaki adrenal bezlerin bir parçasıdır. Medulla ve korteks olmak üzere iki bölümden oluşan bu bezler, kortizol hormonunu salgılar. Kortizol, stresle başa çıkmamıza yardımcı olan önemli bir hormondur.
Gün içinde kortizol seviyeleri değişebilir. Sabah stlerinde yüksek olan seviyeler, gün içinde azalmaya başlar. Ancak, bu durum gece çalışanlar için geçerlidir. Kortizol seviyelerindeki değişiklikler, stres veya fiziksel durumlar gibi faktörlere bağlı olarak ortaya çıkabilir. Örneğin, stres durumunda kortizol seviyeleri artabilir. Yetişkinlerde normal kortizol seviyeleri şu aralıklarda olmalıdır:
Kortizol seviyeleri, kan, tükürük ve idrar testleriyle belirlenir. Gün içinde değişebildiği için aynı gün içinde testin iki kez yapılması gerekebilir. Kortizol testi, Cushing sendromu, Addison hastalığı ve adrenal bezlerin incelenmesi gibi durumlar için yapılabilir.
Kortizol seviyelerinin normalden fazla olduğu durumlar kortizol yüksekliğine neden olur. Başlıca nedenler şunlar olabilir:
Kortizol yüksekliği belirtileri arasında uyku düzensizlikleri, kilo problemleri, cinsel isteksizlik ve sık sık hastalanma yer alabilir.
Kortizol yüksekliği önlenmek isteniyorsa, stresten uzak durmak, egzersiz ve meditasyon gibi yöntemleri uygulamak önemlidir. Ayrıca, C vitamini içeren besinleri tüketmek de faydalı olabilir.
Gün içinde beklenen kortizol seviyesinin düşük olması durumu kortizol düşüklüğü olarak adlandırılır. Başlıca nedenleri şunlar olabilir:
Kortizol düşüklüğü belirtileri arasında depresyon, uyku düzeninde değişiklikler, bağışıklık sistemi sorunları ve aşırı terleme bulunabilir. Kortizol düşüklüğü tedavisinde, doktorun önerdiği ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri önemlidir.