Henüz 25 yaşında genç bir subayken, millet hâkimiyetine dayalı bir Cumhuriyet kurma fikrini 1906 yılında Suriye'de arkadaşı Halil Bey'e dile getirmişti. Atatürk, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü'nde tarihi kararını açıklayarak Türkiye Cumhuriyeti'ni ilan etti. Bu kararı almadan 47 gün önce de aynı iradesini ortaya koymuştu.
Tarihi süreç incelendiğinde, Türklerin yeni devleti için cumhuriyet rejiminin bir tesadüf olmadığı görülüyor. Mustafa Kemal'in cumhuriyet ve inkılap düşüncesini 1906 yılında Halil Bey'le yaptığı sohbette dile getirdiği belirtiliyor. Bu diyalogda, Mustafa Kemal'in padişah düşüncesine karşı çıkarak cumhuriyetin kurulabileceğini ifade ettiği anlatılıyor.
Ayrıca, Erzurum Kongresi açılmadan önce Mustafa Kemal'in hükümetin zamanı geldiğinde cumhuriyet olacağını söylediği, Sivas Kongresi'nden sonra İngiliz Amirali Robeck'in Türkiye'deki gelişmelerin cumhuriyete doğru yönlendiğini raporladığı ve 1 Kasım 1922'de Büyük Millet Meclisi'nde cumhuriyetin kuruluş sürecine işaret ettiği belirtiliyor.
Bu makale, Mustafa Kemal Atatürk'ün cumhuriyet fikrini uzun yıllar önce benimsediğini ve bu fikrinin Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerini atmada önemli bir rol oynadığını vurguluyor.
