Sıfır Atık Vakfı tarafından Emine Erdoğan’ın öncülüğünde düzenlenen “Gelecek İçin Sıfır Atık – Ortak Akıl Platformu Türkiye Plastik Atık Çalıştayı” iki günlük programın ardından tamamlandı. Çalıştayda plastik kirliliğinin azaltılması ve döngüsel ekonominin güçlendirilmesi amacıyla 15 farklı tematik masada çözüm önerileri geliştirildi.
Yaklaşık 600 kişinin katıldığı çalıştayda kamu kurumları, akademi, özel sektör ve farklı paydaşlar plastik döngüsünün tüm aşamalarını ele aldı. Görüşmeler sonucunda Türkiye’nin plastik atık yönetimine ilişkin 15 maddelik ortak çözüm çerçevesi oluşturuldu.
Çalıştay kapsamında plastik üretimi ve hammadde kullanımından eko-tasarıma, geri dönüşümden denizlerdeki plastik kirliliğine, insan sağlığından finansman ve dijital izleme sistemlerine kadar çok sayıda başlık değerlendirildi.
Oturumlarda ortaya çıkan önerilerin, Türkiye Plastik Döngüsü Sonuç Raporu ile sonuç bildirgesine temel oluşturması hedeflendi.
Çalıştayın sonuç bildirgesinde, plastik kirliliğinin azaltılması için farklı alanlara yönelik çözüm önerileri sıralandı.
Sürdürülebilir plastik ve hammadde üretimi başlığında, ikincil hammadde kullanımının artırılması, kaynağında ayrı toplamanın yaygınlaştırılması ve geri dönüşüm teknolojilerinin geliştirilmesi önerildi.
Eko-tasarım ve sürdürülebilir ürünler kapsamında, ürün gruplarına göre açık kriterler belirlenmesi, çevresel verilerin doğrulanmasını sağlayacak altyapının oluşturulması ve tasarım süreçlerinin geri dönüşüm sistemiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.
Kaynak verimliliği ve temiz üretim başlığında, dışa bağımlılığın azaltılması, güvenilir ikincil ve biyobazlı hammadde arzının geliştirilmesi ve plastik madde akışlarının izlenebilir hale getirilmesi öncelikler arasında gösterildi.
Plastik sanayisinde yeşil dönüşüm için ise Avrupa Birliği mevzuatına uyum sağlanırken sektörün rekabet gücünün korunması, test ve sertifikasyon altyapısının güçlendirilmesi ve nitelikli insan kaynağının desteklenmesi gerektiği ifade edildi.
Tek kullanımlık plastiklerin azaltılması için kademeli bir dönüşüm takvimi oluşturulması ve uygun finansman modellerinin devreye alınması önerildi. Kaynağında ayrı toplama ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi de öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
Plastik atıkların toplanması, ayrıştırılması ve geri dönüştürülmesine ilişkin çalışmalarda ise sürdürülebilir finansman, kayıt dışılığın azaltılması, lisanslı işletmelerin güçlendirilmesi ve vatandaşların bilinçlendirilmesine dikkat çekildi.
Denizlerde, iç sularda ve doğal ekosistemlerde plastik kirliliğinin önüne geçebilmek amacıyla kaynağında ayrıştırma sistemlerinin güçlendirilmesi ve etkin denetim mekanizmalarının kurulması gerektiği belirtildi.
Turizm, eğitim, sağlık ve toplu yaşam alanlarında da plastik kullanımının azaltılması için yeniden dolum ve yeniden kullanım uygulamalarının yaygınlaştırılması önerildi.
Tarımda kullanılan plastiklerin ayrı toplanması ve izlenmesi, analiz altyapısının geliştirilmesi ve kaçak atık girişlerinin önlenmesi de çalıştayda ele alınan konular arasında yer aldı.
Mikro ve nanoplastiklere ilişkin ortak ölçüm yöntemlerinin geliştirilmesi, laboratuvar kapasitesinin artırılması ve insan sağlığı açısından risk değerlendirmelerinin güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Plastik kirliliğiyle mücadelede toplumsal davranış değişikliğinin önemine dikkat çekilerek sürdürülebilirlik eğitimlerinin güçlendirilmesi ve farklı hedef kitlelere yönelik doğru iletişim araçlarının geliştirilmesi önerildi.
Mevzuat, denetim ve kurumsal yönetişim alanlarında ise kurumlar arasındaki koordinasyonun artırılması, kaynağında ayrı toplama sistemlerinin yaygınlaştırılması ve kayıt dışılığın azaltılması gerektiği belirtildi.
Plastik sektöründeki dönüşümün desteklenmesi için doğrulanmış verilere dayalı finansman mekanizmalarının geliştirilmesi ve teşviklerin ortak bir yol haritası çerçevesinde yürütülmesi önerildi. Ayrıca 2027-2031 dönemini kapsayacak çok paydaşlı bir dönüşüm mekanizmasının kurulması gerektiği kaydedildi.
Plastik atık verilerinin ortak standartlarla toplanması ve kurumlar arasında entegre edilmesi, atıkların kaynağından nihai işleme kadar dijital teknolojiler ve yapay zeka destekli sistemlerle izlenmesi de sonuç bildirgesinde yer aldı.
Son maddede ise 2053 Türkiye Plastik Vizyonu’nun Ulusal Plastik Stratejisi ve Eylem Planı ile somutlaştırılması önerildi. Türkiye’nin önümüzdeki dönemde sanayinin dönüşüm kapasitesini artırarak Avrupa, Balkanlar, Orta Doğu ve Orta Asya’ya teknoloji, bilgi ve deneyim aktarabilen bölgesel bir döngüsel plastik merkezi haline gelmesi hedefi ortaya konuldu.
Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, çalıştayın Türkiye’nin sahilleri, doğası ve havası açısından önemli bir buluşma olduğunu belirtti.
Ağırbaş, farklı kurumların kendi uzmanlık alanları doğrultusunda çalışmalara katkı sunduğunu ifade ederek, Türkiye’nin plastik döngüsünü yeniden değerlendirmek için ortak bir irade oluşturulduğunu söyledi. Ağırbaş ayrıca şehirlerdeki plastik atık sorunlarının ortak çalışmalarla çözülebileceğine inandığını dile getirdi.
İstanbul Valisi Davut Gül de çalıştayda ele alınan başlıkların önemli bölümünün bilinen sorunlardan oluştuğunu, bazı konuların ise yeterince fark edilmediğini belirtti.
Gül, çalıştaydan çıkan önerilerin Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenecek COP31’e somut katkılar sunacağını ifade etti.
Çalıştayın iki günlük sonuç bildirgesi, İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal tarafından açıklandı. Mandal, 15 tematik masada 34 akademisyenin ekonomik, toplumsal, jeopolitik ve teknolojik boyutları değerlendirdiğini belirtti.
Mandal, çalışmaların ortak hareket edilmesi halinde plastik atık sorununa yönelik çözüm yollarının geliştirilebileceğini ortaya koyduğunu söyledi.
Program, sonuç bildirgesinin açıklanmasının ardından katılımcıların aile fotoğrafı çektirmesiyle sona erdi.