Merkez Bankası'nın Döviz Rezervleri Üzerindeki Etkileri
Merkez Bankası, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik çatışmalarının etkilediği Türk Lirası'nı korumak amacıyla gerçekleştirdiği yoğun döviz satışları sonucunda rezervlerinde önemli bir azalma yaşandı. 2 Mart tarihinden bu yana yapılan döviz satışları toplamda 33.7 milyar dolara ulaşırken, altın fiyatlarındaki düşüş de rezervlerde kayıplara yol açtı. Rezervler içerisinde önemli bir paya sahip olan altının, TL'yi desteklemek için kullanılması amacıyla Merkez Bankası'nın Londra piyasasında altın-döviz swap işlemleri gerçekleştirmeyi değerlendirdiği bildirildi. Bürümcekçi Araştırma ve Danışmanlık Kurucusu Haluk Bürümcekçi'nin analizine göre, 134.1 milyar dolarlık altın rezervinin 20.4 milyar doları swap işlemleri için kullanılabilir durumda.
Günlük Rezerv Durumu ve Döviz İşlemleri
Bürümcekçi, yaptığı analizde günlük rezerv görünümünü ve net döviz alım-satım işlemlerini de ele aldı. Merkez Bankası'nın analitik bilançosuna göre, 23 Mart tarihli toplam rezervlerin 161.1 milyar dolara gerilediğini ve net uluslararası rezervin (NUR) 41.6 milyar dolara düştüğünü belirtti. Tüm swaplar hariç net rezervlerin ise 19 Mart'a göre 15.4 milyar dolarlık bir düşüşle 28 milyar dolara indiğini vurguladı. ABD-İran çatışmasının altın fiyatlarındaki dalgalanmalara etkisini 19 Mart-23 Mart tarihleri arasında 8.1 milyar dolar olarak hesapladıklarını ifade etti. Bürümcekçi, “Bu durum, TCMB’nin bayram öncesi yarım işgününde yaklaşık 7.3 milyar dolarlık döviz satışı yaptığı şeklinde yorumlanabilir” dedi.
Pazartesi günü TCMB’nin bankalarla ters swap stoku 2 milyar 534 milyon dolara gerilemişken, merkez bankaları ile yapılan swapların son hafta itibarıyla 16.1 milyar dolara ulaştığı açıklandı. TCMB’nin yerel seçimler sonrası alım sürecinde gözlemlenen satışlara rağmen, 31 Aralık 2024 tarihine kadar swap hariç NUR değerinin 109.1 milyar dolar arttığı, 2025 yılında ise bu değerin 12 milyar dolar daha yükselebileceği öngörülüyor. Yılbaşından bu yana ise toplam düşüş 35.3 milyar dolar olarak kaydedildi.
Altın Rezervleri ve Kullanım Durumu
TL'ye yönelik müdahalelerde döviz rezervlerini kullanan Merkez Bankası’nın rezerv seviyesinde belirgin bir azalma yaşanması, altından dövize geçiş yapma gerekliliğini gündeme getirdi. Bürümcekçi, Londra piyasasında altın-döviz swap işlemleri için ne kadar altın rezervinin kullanılabileceğini de değerlendirdi. 13 Mart haftasına ait verilere göre, TCMB’nin altın rezervleri 134.1 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Ancak, TCMB bünyesindeki altınların tamamının Merkez Bankası'na ait olmadığı belirtiliyor. Yine bu dönemde, TCMB bünyesindeki altınların 39.5 milyar dolarlık kısmının zorunlu karşılık kapsamında yurt içi ve yurt dışı bankalara ait olduğu, 4.4 milyar dolarlık kısmının ise Hazine'ye ait olduğu görülüyor.
Bürümcekçi, TCMB'nin sahip olduğu altın miktarının 90.2 milyar dolar olduğunu hesapladıklarını ifade etti. Ayrıca, bu rezervlerin farklı saklama hesaplarında tutulduğunu belirtti. TCMB’nin 2024 yılı faaliyet raporuna göre, altınların büyük bir kısmı, yani yüzde 73'ü BIST Altın Borsası nezdinde, yüzde 22.7'si ise Bank of England nezdinde tutulmaktadır. Eğer bu portföy dağılımı geçerliyse, yaklaşık 20.4 milyar dolar tutarında altın Bank of England'da saklanmaktadır. Bu durum, 134.1 milyar dolarlık altın rezervlerinin 20.4 milyar dolarlık kısmının altın-döviz swap işlemleri için kullanılabileceğini göstermektedir.
Uzman Görüşleri ve Risk Yönetimi
Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kara, TCMB'nin altın rezervinin bir kısmını elden çıkarmasının mantıklı bir strateji olduğunu ifade etti. Kara, “Dünyada hiçbir merkez bankasının rezervinde altının payı bu kadar yüksek değil. Risk yönetimi açısından portföyü çeşitlendirmek önemlidir. Ayrıca, merkez bankasının anında müdahaleler için kullanabileceği likit rezerv miktarı oldukça azalmıştır. Bu nedenle rezervin bir kısmını likit varlıklara dönüştürmek, müdahale kapasitesini artırmak açısından kritik bir adım olacaktır. Özetlemek gerekirse, kök nedenleri çözmese de operasyonel olarak gerekli ve geç kalınmış bir hamle olduğunu söyleyebilirim” şeklinde değerlendirmelerde bulundu.
