Döviz Dönüşüm Desteği İçin Uzatma Talebi
İhracatçılar, nisan ayının sonuna kadar geçerli olan “döviz dönüşüm desteği”nin uzatılmasını talep ediyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından sağlanan yüzde 3 oranındaki destek, 30 Nisan 2026 tarihinde sona erecek. İhracatçılar, bu desteğin süresinin 2028 sonuna kadar üç yıl uzatılmasını istiyor. Mevcut piyasa şartları göz önünde bulundurularak, döviz dönüşüm desteği oranının da yüzde 5 ile 10 arasında bir artışla revize edilmesi bekleniyor. Desteğin ilk kez uygulamaya konulması, 26 Ocak 2023 tarihinde yüzde 2 oranıyla gerçekleşti ve 3 Mayıs 2025 tarihinde yapılan bir düzenleme ile geçici olarak yüzde 3’e çıkarıldı. Bu oran, son düzenlemelerle 30 Nisan 2026’ya kadar uzatıldı.
İhracatçılardan Yeterli Destek Talebi
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Gemi, Yat ve Hizmetleri Sektör Kurulu Başkanı Başaran Bayrak, nisan ayında sona erecek olan döviz dönüşüm desteği için uzatma ihtimalinin yüksek olduğunu ancak kesin bir garanti bulunmadığını belirtti. Bayrak, mevcut desteğin yetersiz olduğunu ifade ederek, enflasyon ve işçilik ücretleri ile döviz artışının uyumsuzluğunun daha fazla desteğe ihtiyaç doğurduğunu vurguladı. Merkez Bankası Başkanı’na, döviz dönüşüm desteğinin en az yüzde 10 olması gerektiğini ilettiklerini de ekledi. Ayrıca, ihracatın gerçekleşmediği durumlarda avans niteliğindeki tahsilatlarda da bu desteğin kullanılmasını talep etti.
Yetersiz Destek ve İhtiyaçlar
Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Başkanı Toygar Narbay, döviz dönüşüm desteğinin uzatılmasının 2026-2028 stabilizasyon dönemi için hayati önem taşıdığını söyledi. Narbay, enflasyon oranlarının yüksek olmasına rağmen döviz kurunun artmamasının maliyetleri artırdığını belirtti. Eğer döviz dönüşüm desteği artırılmazsa, 2025’ten daha kötü bir tablo ile karşılaşılabileceğinin altını çizdi. 2022’de mal ihracatının GSMH’ye oranının yüzde 27.2 iken, 2025’te bu oranın yüzde 18’in altına inebileceğini ifade etti.
Türkiye Ev Tekstili Sanayicileri Derneği (TETSİAD) Başkanı Murat Şahinler, mevcut döviz dönüşüm desteğinin pek çok firma tarafından yetersiz bulunduğunu hatırlatarak, bu desteğin net ihracatçı firmaların maliyet dengesini korumakta yetersiz kaldığını belirtti. Döviz almama taahhüdü ve süre uygulamalarının, firmaların ticari faaliyetleriyle çeliştiğini ifade eden Şahinler, bu koşulların gözden geçirilmesi gerektiğini vurguladı.
Rekabet Gücünün Korunması
İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) Başkanı Güven Karaca, yüksek faiz ve enflasyonun tüm ürünleri pahalı hale getirdiğini ve Türk ihracatçısının rekabet etme konusunda zorlandığını belirtti. Yüzde 3 olan döviz dönüşüm desteğini, ihracata doğrudan katkı sağlayan önemli bir destek olarak değerlendiren Karaca, bu oranın artırılması gerektiğini ifade etti.
ARMATÜR Derneği Başkanı Gökhan Turhan, nisan ayı sonunda sona erecek döviz dönüşüm desteği için hem sürenin uzatılmasını hem de oranının artırılmasını talep etti. Turhan, maliyetler ile kurlar arasındaki farkın giderek açıldığını ve bu dengenin sağlanmasının zorlaştığını belirtti. Yüzde 3’lük desteğin artırılması gerektiğini ifade eden Turhan, özellikle enerji ve işçilik maliyetlerinin yüksek olduğu bir dönemde bu desteğin artırılmasının ihracatçılar için önemli olacağını vurguladı.
Uygulama Koşullarında İyileştirme İhtiyacı
İstanbul İhracatçı Birlikleri (İİB) Koordinatör Başkanı Erkan Özkan, döviz dönüşüm desteğinin devam etmesi gerektiğini ve oranın artırılması gerektiğini ifade etti. Ekonomik belirsizliklerin sürdüğü bu dönemde, mevcut desteğin uzatılmasının şart olduğunu belirtti. Ev ve Mutfak Eşyaları Federasyonu (EVFED) Başkanı Güçlü Kaplangı ise, mevcut oranın da yükseltilmesi gerektiğini vurguladı.
- Destek oranı yüzde 3’ten yukarı revize edilsin: Talep, sektörlere göre değişmekle birlikte yüzde 5 ile 10 arasında artış istendi.
- Uygulama süresi uzatılsın: Nisan sonunda sona erecek desteğin 2026-2028 dönemini kapsayacak şekilde uzatılması talep ediliyor.
- Kur-enflasyon-maliyet makası kapatılsın: İhracatçılar, TL’nin aşırı değerlenmesinin durdurulmasını talep ediyor.
- Uygulama koşulları esnetilsin ve sadeleştirilsin: “Döviz almama taahhüdü” gibi şartların esnetilmesi gerektiği ifade ediliyor.
- Avans ve tahsilat süreçleri kapsama alınsın: İhracatın henüz gerçekleşmediği durumlarda destekten yararlanılması isteniyor.
Döviz dönüşüm desteği, ihracatçıların yurt dışından getirdiği dövizi Merkez Bankası’na satması karşılığında devletin verdiği bir tür “kur primi”dir. İhracatçılar, sattıkları mal veya hizmetin bedelini Türkiye’ye getirerek, bu dövizi bankaları aracılığıyla Merkez Bankası’na satarak Türk Lirası’na çevirir. Merkez Bankası, o günkü kur üzerinden TL ödemesini yapar ve ek bir “destek ödemesi” sağlar. Bu destek, Türk ürünlerinin yurt dışında daha rekabetçi olmasına yardımcı olur. Ancak bu desteği almanın şartı, firmaların belirli bir süre boyunca döviz almama taahhüdü vermesidir.
