ABD, 2026'nın ilk günlerinde Venezuela'ya yönelik bir saldırı gerçekleştirerek tartışmalı lider Nicolas Maduro'yu kaçırmasının ardından, Başkan Donald Trump'ın Danimarka'nın Grönland'ı ile ilgili tehditler savurması, Avrupa ülkelerini endişelendirdi.
Avrupa kamuoyunda, "Grönland'a ihtiyacımız var" diyen Trump'ın bu özerk bölgeyi ABD'ye katma konusunda ne denli ileri gidebileceği üzerine tartışmalar başladı.
Trump'ın danışmanlarından Stephen Miller'in eşi Katie Miller'ın sosyal medya paylaşımları ve Trump'ın The Atlantic dergisine verdiği röportaj sonrasında Avrupa'daki kaygılar arttı. Röportajda Trump, "Grönland'a gerçekten ihtiyacımız var. Savunma açısından bu gereklidir" diyerek daha önceki iddialarını yineledi. Katie Miller ise "YAKINDA" ifadesini kullanarak, ABD bayrağı ile boyanmış bir Grönland haritasını paylaştı.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Washington'dan gelen açıklamaları açık bir dille reddetti. Frederiksen, "ABD'nin Grönland'ı ilhak etmesi gerektiği üzerine konuşmak mantıklı değil. ABD'nin Danimarka Krallığı'na bağlı herhangi bir ülkeyi ilhak etme yetkisi yok" şeklinde konuştu.
Frederiksen, NATO müttefikine saldırılması durumunda ABD'nin, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana var olan NATO ittifakını sona erdireceği konusunda uyarıda bulundu.
Grönland Başbakanı Jens Frederik Nielsen de Pazartesi'ye bağlayan gece yaptığı açıklamada, "Artık yeter" dedi.
DW'ye gelişmeleri değerlendiren Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü'nden Jacob Funk Kirkegaard, Frederiksen'in uyarısını destekledi. Kirkegaard, ABD'nin NATO müttefiki Danimarka'ya yönelik bir saldırısının transatlantik ittifakını fiilen sona erdireceği konusunda uyardı.
Trump, Grönland'ı ilhak etme fikrini daha önce de gündeme getirmişti.
2017-2021 yılları arasında başkanlık yaptığı dönemde, dünyanın en büyük adası olan Grönland'ı satın alarak ABD'ye katmak istediğini belirtmiş ve bu fikir tepkilere yol açmıştı. Trump, 2019 yılında adayı satın almak istediğini açıkladığında Frederiksen bu isteği reddetmiş, Trump ise buna karşılık Danimarka'ya yapacağı ziyareti iptal etmişti.
Grönland, Trump'ın ilhak etmek istediği tek bölge değil. Daha önce Panama Kanalı'nın kontrolünü almayı istemiş ve Kanada'yı 51'inci eyalet olarak ABD'ye katma düşüncesini dile getirmişti.
Daha önce Danimarka'dan adayı satın alma teklifinde bulunan Trump, askeri güç kullanma seçeneğini de tamamen göz ardı etmemişti. Güncel tehditler, artan jeopolitik gerilimler döneminde gündeme gelmesi nedeniyle daha da önem kazanıyor. Avrupa'nın bu tür sözlerin eyleme dönüşmesi durumunda nasıl bir tepki vereceği belirsizliğini koruyor.
Trump, Grönland'ı ilhak planlarını "ulusal güvenlik" meselesi olarak gerekçelendiriyor ve adanın "Rus ve Çin gemileriyle çevrili" olduğunu iddia ediyor.
Kirkegaard ve Alman Politika ve Bilim Vakfı'ndan (SWP) Michael Paul, DW'ye yaptıkları değerlendirmede bu iddianın gerçeklerle örtüşmediğini belirtiyor. Grönland, Venezuela gibi, petrol ve kritik mineraller dahil olmak üzere büyük keşfedilmemiş doğal kaynaklara sahip. Ancak Paul, meselenin yalnızca hammadde ile ilgili olmadığına inanıyor:
- "Grönland ve Danimarka, ABD'nin adaya daha fazla dahil olmasına açıktır. Bir yıl önce Grönland'ın Madencilik Bakanı, Washington Post'a yazdığı makalede, ABD'den daha fazla yatırım gelmezse Grönland'ın giderek Çin gibi yatırımcılara yönelmek zorunda kalacağını belirtmişti."
Konu esasen askeri erişim ile de sınırlı değil. Danimarka, adadaki askeri varlığını artırmış durumda ve ABD'nin mevcut anlaşmalar çerçevesinde aynı şeyi yapması mümkün. Kirkegaard, "Trump, daha fazla ABD askerini konuşlandırmak istese, bunu gerçekleştirmek sorun olmaz. ABD ve Danimarka arasında ortak bir savunma anlaşması mevcut" değerlendirmesini yapıyor.
Kirkegaard'e göre Trump'ın motivasyonu daha çok sembolik:
"Gerçek şu ki, Trump Amerika'yı haritada 'daha büyük' yapmak istiyor gibi görünüyor. Bu mantıklı değil ve böyle bir hamleyi yalnızca Kongre veya Yüksek Mahkeme engelleyebilir."
Peki, Danimarka'nın da üyesi olduğu Avrupa Birliği (AB) ne yapabilir?
AB, uzun zamandır transatlantik ilişkileri korumak ile kendi stratejik özerkliğini sağlamak arasında denge kurmakta zorlanıyor. Trump'ın son açıklamalarının ardından AB yetkilileri, 5 Ocak'ta yaptıkları açıklamada, blokun "ulusal egemenlik ve toprak bütünlüğü ilkelerini, bir üye devlet tehdit altındaysa çok daha fazla" koruyacaklarını taahhüt etti. Ancak AB, somut bir önlem açıklamadı.
Kirkegaard, "Trump, Grönland'ı zorla ilhak etmeye karar verirse, kısa vadede yapılabilecek çok az şey var. Bu durum Grönland, Danimarka ve AB için geçerli" değerlendirmesini yapıyor.
Şu an için diplomasi, Avrupa'nın elindeki en önemli araç konumunda. AB yetkilileri, Washington ile resmi görüşmeler planlamadıklarını belirtirken, Kirkegaard, Brüksel'in en etkili kanalının ABD Kongresi'ne resmi olmayan temaslar olacağını savunuyor. Avrupa liderlerinin, NATO'nun çökmesi, Avrupa'daki ABD üslerinin kapanması ve ABD şirketlerine yönelik olası yaptırımlar gibi uyarı mekanizmalarını net bir şekilde kullanabileceğini ifade ediyor.
Öte yandan, yedi Avrupalı liderden Salı günü Grönland ile dayanışma mesajı geldi.
Almanya, Fransa, İtalya, Polonya, İspanya, İngiltere ve Danimarka liderleri tarafından imzalanan ortak bildiride, "Grönland, Grönland halkına aittir. Danimarka ve Grönland ile ilgili konularda karar verme yetkisi yalnızca Danimarka ve Grönland'a aittir" ifadelerine yer verildi.
Birleşmiş Milletler Şartı'nda yer alan egemenlik, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığı ilkelerinin önemini vurgulayan liderler, ayrıca Danimarka Krallığı'nın, Grönland da dahil olmak üzere, NATO'nun bir parçası olduğuna dikkat çekti. Açıklamada şöyle denildi:
"Arktik güvenliği Avrupa için temel bir öncelik olmaya devam etmektedir ve kritik öneme sahiptir... ABD, NATO müttefiki olarak ve Danimarka Krallığı ile ABD arasında 1951 yılında imzalanan savunma anlaşması çerçevesinde bu çabada vazgeçilmez bir ortaktır."
Venezuela örneği, ABD başkanının ne denli öngörülemez olabileceğini gösteriyor.
Uzmanlar, Trump yönetiminin Maduro'ya yönelik operasyonu önceden Kongre'ye bildirmemiş olmasının, olası bir Grönland ilhak kararını Kongre veya Yüksek Mahkeme'nin durduramayacağına işaret ettiğini belirtiyor.
AB'nin ABD'nin Venezuela'ya yönelik saldırısına temkinli bir tepki vererek, uluslararası hukuka saygı çağrısı yapması ve en önemli müttefiki olan ABD'yi kınamakta çekimser kalması dikkat çekiyor. Alman hükümeti, uluslararası hukuka uyulması gerektiğini vurguladı. Hükümet Sözcü Yardımcısı Sebastian Hille, "Sınırlar zorla değiştirilemez. Topraklar zorla ilhak edilemez" dedi.
Kar ve buzla kaplı muhteşem doğası, dağları, tundrası ve hayvanlarıyla eşsiz bir turistik destinasyon olan Grönland, gelecekte yalnızca güzel Instagram fotoğraflarının paylaşıldığı bir yer olmaktan çıkıp küresel siyasetin önemli bir gündem maddesi haline geldi.
Grönland, yer altı kaynakları açısından son derece zengin bir bölge. Ayrıca iklim değişikliği nedeniyle buzulların eridiği ve dünyanın giderek ısındığı bir dönemde, Çin ve Rusya gibi süper güçlerin, Grönland'ın da yer aldığı Kuzey Kutup Dairesi (Arktika) ve Güney Kutup Dairesi (Antarktika) gibi soğuk bölgelere olan stratejik ilgisi artmaktadır. ABD, Alaska sayesinde Arktik bölgesinde doğal bir ekonomik ve siyasi aktör konumundadır. Bunun yanı sıra, ABD, 1951 yılından bu yana Grönland'ın kuzeybatısında bir hava üssüne sahiptir.
Ocak 2025'te yapılan bir ankette, Grönlandlıların yaklaşık yüzde 56'sının Danimarka'dan bağımsızlık talep ettiği ortaya çıktı.
```
