Bulut türleri ve özellikleri: Gökyüzündeki 10 temel bulut

Bulutlar, bulundukları yüksekliğe ve görünüşlerine göre on temel türe ayrılır. Sirrus, kümülüs, stratus ve nimbostratus gibi adlar bulutun biçimini ve çoğu zaman getireceği havayı anlatır.

Bulutlar, Dünya Meteoroloji Örgütü'nün kullandığı sınıflandırmaya göre on temel türe ayrılır: yüksek bulutlar olan sirrus, sirrokümülüs ve sirrostratus; orta bulutlar olan altokümülüs ve altostratus; alçak bulutlar olan stratus, stratokümülüs ve nimbostratus; dikey gelişen kümülüs ve kümülonimbus. Bu adlar Latince kökenlidir ve bulutun görünüşünü tarif eder: sirrus "saç teli", kümülüs "yığın", stratus "katman", nimbus ise "yağmur" anlamına gelir.

Bulut nasıl oluşur?

Bulut, havadaki görünmez su buharının soğuyarak minik su damlacıklarına ya da buz kristallerine dönüşmesiyle oluşur. Hava genellikle yükselerek soğur: Güneşle ısınan yüzeyden kalkan sıcak hava kabarcıkları, dağ yamaçlarına tırmanan rüzgârlar ya da sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaştığı cephelerde yukarı itilen hava bulut üretir. Yoğunlaşma için havada toz, tuz ya da duman gibi küçük parçacıkların bulunması gerekir.

Bulutlar yüksekliğe göre nasıl sınıflandırılır?

Yükseklik sınırları enleme ve mevsime göre değişir; tablo orta enlemler için genel bir çerçeve sunar. Nimbostratus genellikle alçak tabanlı olduğu için bu gruba yazılsa da birkaç kilometre kalınlığa ulaşabilir.

Yüksek bulutlar neye benzer?

• Sirrus: İnce, tüy ya da saç teli gibi beyaz şeritler. Tamamen buz kristallerinden oluşur ve yağış getirmez. Gökyüzünde giderek kalınlaşıp yayılıyorsa yaklaşan bir hava sisteminin ilk habercisi olabilir.
• Sirrokümülüs: Küçük, beyaz pamukçuklardan oluşan dalgalı sıralar.
• Sirrostratus: Gökyüzünü ince, süt beyazı bir tülle örter. Güneş ya da Ay çevresinde ışık halkası (hale) oluşturmasıyla tanınır.

Orta ve alçak bulutlar nasıl ayırt edilir?

• Altokümülüs: Gri-beyaz, yuvarlak kümelerden oluşan katmanlar. Sirrokümülüse benzer ama kümeleri daha büyük görünür.
• Altostratus: Gökyüzünü kaplayan gri ya da mavimsi bir perde. Güneş arkasından buzlu camdan bakılıyormuş gibi soluk görünür.
• Stratus: Gri, düz ve alçak bir katman. Yere kadar indiğinde sis adını alır; en fazla çiseleme getirir.
• Stratokümülüs: Aralarında boşluklar bulunan alçak, gri, topak topak bulutlar. Çok yaygındır ve genellikle önemli yağış getirmez.
• Nimbostratus: Koyu gri, kalın ve kesintisiz bir örtü. Saatlerce süren sürekli yağmur ya da kar yağışının bulutudur.

Hangi bulut fırtına getirir?

Kümülüs bulutları güneşli günlerde görülen, tabanı düz, üstü karnabahar gibi kabarık beyaz bulutlardır. Küçük kaldıklarında güzel havanın işaretidir. Ancak atmosfer kararsızsa ve nem boldur, kümülüsler gün içinde hızla yükselerek kümülonimbusa dönüşebilir. Kümülonimbus, yerden başlayıp çok yükseklere uzanan dev bir bulut kulesidir; tepesi yükseldiği sınıra ulaşınca yayılarak örs biçimini alabilir. Sağanak, gök gürültülü fırtına, şimşek, yıldırım, dolu ve ani rüzgâr hamleleri bu buluttan gelir.

Sıkça sorulan sorular

Bulutlar neden düşmez?

Bulut damlacıkları son derece küçüktür ve çok yavaş düşer; yükselen hava akımları onları kolayca havada tutar. Damlacıklar birleşip yeterince büyüdüğünde yağmur ya da kar olarak düşer.

Bazı bulutlar neden gri ya da koyu görünür?

İnce bulutlar güneş ışığını geçirip saçtığı için beyaz görünür. Bulut kalınlaştıkça ve damlacıklar büyüdükçe alt kısmına ulaşan ışık azalır, bu yüzden yağış bulutlarının tabanı koyu gri görünür.

Uçakların arkasındaki beyaz izler bulut mudur?

Evet, bunlar yoğuşma izleridir. Motor egzozundaki su buharı yüksekteki çok soğuk havada hızla donarak buz kristallerinden oluşan ince bulutlar oluşturur. Hava nemliyse bu izler uzun süre kalıp yayılabilir.

İlgili HaberKutup ışıkları neden oluşur? Aurora'nın renklerinin sırrı