Kalp nasıl çalışır? Dört odacık, kapakçıklar ve kan dolaşımının yolu
Kalbin dört odacığı, kapakçıkları ve kendi elektrik sistemiyle kanı nasıl pompaladığını, küçük ve büyük dolaşımda kanın izlediği yolu ve nabzın aslında neyi gösterdiğini adım adım anlatıyoruz.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Kalbin dört odacığı, kapakçıkları ve kendi elektrik sistemiyle kanı nasıl pompaladığını, küçük ve büyük dolaşımda kanın izlediği yolu ve nabzın aslında neyi gösterdiğini adım adım anlatıyoruz.
Kalp, ritmik olarak kasılıp gevşeyen dört odacıklı bir kas pompasıdır. Sağ tarafı vücuttan dönen oksijeni azalmış kanı akciğerlere, sol tarafı akciğerlerden gelen oksijenli kanı bütün vücuda gönderir. Kasılmayı kalbin kendi içindeki elektrik merkezi başlatır; kapakçıklar ise kanın geri kaçmadan tek yönde akmasını sağlar.
Kalp, insan vücudundaki organ sistemlerinin en çok bilinen üyesi olan dolaşım sisteminin merkezidir. Aşağıda bir kan damlasının izlediği yolu takip ederek kalbin nasıl çalıştığını parça parça açıyoruz.
Kalbin yapısı: dört odacık ve dört kapakçık
Yetişkin bir insanın kalbi kabaca yumruk büyüklüğündedir ve göğüs kafesinin ortasında, hafifçe sola yatık durur. İçi bir duvarla sağ ve sol olarak ikiye ayrılır. Her iki tarafta da üstte bir kulakçık, altta bir karıncık bulunur.
| Bölüm | Görevi |
|---|---|
| Sağ kulakçık | Vücuttan toplardamarlarla dönen kanı karşılar. |
| Sağ karıncık | Kanı akciğer atardamarıyla akciğerlere pompalar. |
| Sol kulakçık | Akciğerlerden gelen oksijenli kanı karşılar. |
| Sol karıncık | Kanı aort aracılığıyla bütün vücuda pompalar. |
Sol karıncığın duvarı sağdakinden belirgin biçimde kalındır. Bunun nedeni basittir: sağ karıncık kanı yalnızca hemen yanındaki akciğerlere gönderirken, sol karıncık parmak uçlarına kadar uzanan bütün bir damar ağına karşı çalışır.
Kulakçıklarla karıncıklar arasında ve karıncıkların çıkışında birer kapakçık vardır. Kapakçıklar tek yönlü kapılar gibi çalışır: kan ileri doğru itildiğinde açılır, geri dönmeye çalıştığında kapanır. Stetoskopla duyulan “lub-dub” sesi, aslında bu kapakçıkların kapanma sesidir.
Kanın yolu: küçük ve büyük dolaşım
Kan, vücutta iki döngüden oluşan bir sekiz çizer. Bir alyuvarın yolculuğunu adım adım izleyelim:
- Vücuttaki dokulara oksijen bırakan kan, toplardamarlarla sağ kulakçığa döner.
- Sağ kulakçıktan sağ karıncığa geçer.
- Sağ karıncık kasılır, kan akciğer atardamarıyla akciğerlere gider.
- Akciğerlerdeki kılcal damarlarda kan karbondioksit bırakır, oksijen alır.
- Oksijenlenmiş kan akciğer toplardamarlarıyla sol kulakçığa döner.
- Sol kulakçıktan sol karıncığa geçer.
- Sol karıncık kasılır, kan aortla vücuda dağılır ve döngü baştan başlar.
Birinci ve yedinci adımlar arasındaki kısa yol, yani kalpten akciğerlere ve geri, küçük dolaşımdır. Kalpten vücuda ve geri dönen uzun yol ise büyük dolaşımdır. Akciğerlerde gerçekleşen gaz alışverişinin ayrıntılarını akciğerlerin çalışma biçimini anlatan yazımızda bulabilirsiniz.
Atardamar, toplardamar ve kılcal damar farkı
Atardamarlar kanı kalpten uzaklaştırır; kalın ve esnek duvarları yüksek basınca dayanır. Toplardamarlar kanı kalbe geri getirir; basınç düşük olduğu için özellikle bacaklarda kanın geri kaçmasını önleyen küçük kapakçıklar içerir. Kılcal damarlar ise ikisini birbirine bağlayan, duvarı tek hücre kalınlığında olan çok ince kanallardır. Oksijen ve besinlerin dokulara geçişi burada gerçekleşir.
Akciğer atardamarının oksijeni az kan, akciğer toplardamarının ise oksijenli kan taşıması kafa karıştırabilir. Kural, kanın içeriğine değil, akış yönüne göre konmuştur: kalpten çıkan damar atardamardır.
Kalbin elektrik sistemi: kasılmayı kim başlatır?
Kalp, beyinden komut beklemeden atabilen ender organlardan biridir. Sağ kulakçığın duvarında bulunan sinoatriyal düğüm, düzenli aralıklarla kendiliğinden elektrik uyarısı üretir; bu yüzden kalbin doğal “pil”i olarak anılır.
- Uyarı önce iki kulakçığa yayılır ve kulakçıklar kasılarak kanı karıncıklara iter.
- Sinyal, kulakçıkla karıncık arasındaki ikinci bir düğümde kısa süre bekletilir. Bu gecikme, karıncıkların tamamen dolmasına zaman tanır.
- Ardından özel ileti lifleri sinyali karıncık duvarlarına hızla dağıtır ve karıncıklar aşağıdan yukarıya doğru kasılarak kanı damarlara sıkar.
Sinir sistemi bu ritmi başlatmaz ama hızını ayarlar. Heyecanlandığınızda ya da koştuğunuzda kalbin hızlanması, otonom sinirlerin ve bazı hormonların etkisidir. Bu düzenleyici ağın ayrıntıları için sinir sisteminin nasıl çalıştığını anlatan yazıya bakabilirsiniz. Elektrokardiyografi (EKG) cihazı da tam olarak bu elektrik etkinliğini deri üzerinden kaydeder.
Nabız neyi gösterir ve nasıl ölçülür?
Her kasılmada sol karıncıktan aorta fırlatılan kan, atardamar duvarlarında bir basınç dalgası yaratır. Bilek ya da boyun gibi atardamarın deriye yakın geçtiği yerlerde hissedilen bu dalgaya nabız denir. Yani nabız, kalbin dakikadaki atım sayısının dışarıdan hissedilen izidir.
Ölçmek için işaret ve orta parmağınızı bileğin başparmak tarafına hafifçe bastırın, 30 saniye boyunca atımları sayın ve sonucu ikiyle çarpın. Örneğin 30 saniyede 36 atım saydıysanız dinlenme nabzınız dakikada 72'dir. Ölçümü dinlenmiş hâlde, kahve ya da egzersizden hemen sonra yapmamaya dikkat edin.
Dinlenme nabzı yaşa, kondisyona ve kullanılan ilaçlara göre kişiden kişiye değişir. Düzenli spor yapanlarda daha düşük olabilir. Nabzınızın hızı ya da düzensizliği konusunda bir endişeniz varsa yorumlamayı kendiniz yapmak yerine bir hekime danışın; göğüs ağrısı, ani nefes darlığı veya bayılma gibi durumlarda ise 112'yi arayın.
Kalbin kendisi nasıl beslenir?
Kalp sürekli kan pompalasa da odacıklarının içinden geçen kandan beslenmez. Kalp kasını, aortun hemen başından ayrılan ve kalbin yüzeyini taç gibi saran koroner atardamarlar besler. Bu damarlardan birinin daralması ya da tıkanması, beslediği kas bölgesinin oksijensiz kalmasına yol açar; kalp krizi olarak bilinen tablonun temelinde bu mekanizma vardır.
Kalp kası, iskelet kasından farklı bir yapıya sahiptir ve yorulmadan ömür boyu çalışacak şekilde özelleşmiştir. Bu farkı ve kasılmanın hücre düzeyindeki mekanizmasını kas türlerini anlatan yazımızda karşılaştırmalı olarak ele aldık.
Sık sorulan sorular
Kalp neden sol tarafta hissedilir?
Kalp göğsün ortasında durur ama ucu sola doğru döner ve en güçlü kasılan bölüm olan sol karıncık bu taraftadır. Bu yüzden atımlar solda daha belirgin hissedilir.
Kalp bir günde ne kadar kan pompalar?
Dinlenme hâlinde yetişkin bir kalp dakikada yaklaşık 5 litre kan pompalar; bu kabaca vücuttaki toplam kan miktarına denktir. Egzersiz sırasında bu miktar birkaç katına çıkabilir.
Kalp atışı neden bazen hızlanır?
Egzersiz, heyecan, korku, ateş ve kafein gibi pek çok etken kalp hızını geçici olarak artırır. Sık tekrarlayan ya da nedensiz çarpıntılar ise bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar Haber, 2023 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.
Bunlar da İlginizi Çekebilir






