Rüzgârı ne estirir? Basınç farkından poyraz ve lodosa

Rüzgâr, Güneş'in yeryüzünü eşit olmayan biçimde ısıtması sonucu oluşan hava basıncı farklarından doğar. Hava yüksek basınçlı alanlardan alçak basınçlı alanlara doğru akar ve bu akış rüzgârı oluşturur.

Rüzgâr, iki yer arasındaki hava basıncı farkı nedeniyle havanın yüksek basınçlı alandan alçak basınçlı alana doğru hareket etmesidir. Bu basınç farklarının temel kaynağı Güneş'in yeryüzünü eşit ısıtmamasıdır: Isınan hava genleşip yükselir ve o bölgede basınç düşer, soğuk ve yoğun hava ise çöker ve basıncı artırır. İki bölge arasındaki basınç farkı ne kadar büyükse rüzgâr o kadar güçlü eser.

Güneş yeryüzünü neden eşit ısıtmaz?

Ekvator çevresi Güneş ışınlarını yıl boyunca daha dik açıyla alırken kutuplara doğru ışınlar giderek eğikleşir. Ayrıca kara ve deniz aynı ışığa farklı tepki verir: Kara hızla ısınıp hızla soğur, deniz ise yavaş ısınır ve ısısını uzun süre korur. Orman, kar, kum ve şehir gibi farklı yüzeyler de güneş enerjisini farklı oranlarda soğurur. Bütün bu farklar, atmosferde sürekli değişen sıcaklık ve basınç alanları yaratır.

Hava basıncı rüzgârı nasıl başlatır?

Hava basıncı, üstümüzdeki hava sütununun ağırlığının yarattığı kuvvettir. Isınan hava genleşir, hafifler ve yükselir; yerde basınç düşer. Soğuyan hava ise yoğunlaşır, çöker; yerde basınç yükselir. Doğa bu dengesizliği gidermeye çalışır ve hava yüksek basınçtan alçak basınca doğru akar. Hava durumu haritalarında eş basınç çizgileri (izobarlar) birbirine ne kadar sıkışıksa, basınç o kadar hızlı değişiyor ve rüzgâr o kadar sert esiyor demektir.

Rüzgâr neden düz bir çizgide esmez?

Dünya kendi ekseni etrafında döndüğü için hareket eden hava kütleleri sapmaya uğrar. Bu etkiye Coriolis etkisi denir. Kuzey Yarım Küre'de rüzgârlar hareket yönünün sağına, Güney Yarım Küre'de soluna doğru sapar. Bu nedenle büyük ölçekte hava, alçak basınç merkezlerinin çevresinde Kuzey Yarım Küre'de saat yönünün tersine, yüksek basınç merkezlerinin çevresinde ise saat yönünde döner. Yer yüzeyine yakın yerlerde sürtünme rüzgârı yavaşlatır ve yönünü bir miktar daha değiştirir.

Deniz ve kara meltemi nasıl oluşur?

Meltemler, rüzgâr oluşumunu küçük ölçekte gözlemlemenin en kolay yoludur:

1. Gündüz: Kara denizden daha hızlı ısınır. Karanın üzerindeki hava yükselir, orada basınç düşer. Denizin üzerindeki görece serin hava karaya doğru akar. Buna deniz meltemi denir ve sıcak yaz öğleden sonralarında kıyıda hissedilen serinliğin kaynağıdır.
2. Gece: Kara denizden daha hızlı soğur. Bu kez deniz üzerindeki hava daha sıcak kalır ve yükselir; karadan denize doğru kara meltemi eser. Kara meltemi genellikle deniz melteminden daha zayıftır.

Benzer bir döngü dağ ve vadiler arasında da görülür: Gündüz vadiden dağa, gece dağdan vadiye doğru esen rüzgârlara dağ ve vadi meltemleri denir.

Türkiye'de bilinen yerel rüzgârlar hangileridir?

• Poyraz: Kuzeydoğudan eser, özellikle Marmara'da ve Karadeniz kıyılarında serinlik ve kışın soğuk hava getirir.
• Lodos: Güneybatıdan eser, genellikle ılık ve nemlidir. Marmara'da kuvvetli estiğinde dalga ve fırtınaya yol açabilir.
• Karayel: Kuzeybatıdan esen, çoğunlukla serin hava getiren rüzgârdır.
• Keşişleme: Güneydoğudan eser.
• Yıldız: Kuzeyden esen ve kışın soğuk getiren rüzgârdır.
• Kıble: Güneyden esen, sıcak ve kuru olabilen rüzgârdır.

Rüzgârın şiddeti nasıl ölçülür?

Rüzgâr hızı anemometre adı verilen aletlerle ölçülür; yönü ise rüzgâr gülü ya da rüzgâr fırıldağıyla belirlenir. Denizcilikte ve meteorolojide yaygın kullanılan Beaufort ölçeği, rüzgârı denizdeki dalgalara ve karadaki etkilerine bakarak 0 (sakin) ile 12 (kasırga şiddetinde) arasında derecelendirir.

Sıkça sorulan sorular

Rüzgârın adı neden estiği yöne göre değil, geldiği yöne göre verilir?

Meteorolojide rüzgâr, geldiği yönle adlandırılır. Kuzey rüzgârı kuzeyden gelip güneye doğru esen rüzgârdır. Poyraz da kuzeydoğudan geldiği için bu adı alır.

Rüzgâr neden gece genellikle diner?

Gündüz Güneş'in yeryüzünü ısıtması havayı karıştırır ve yukarıdaki hızlı akımları aşağı taşır. Gece yer yüzeyi soğuduğunda bu karışma azalır ve yere yakın rüzgâr çoğu zaman zayıflar.

Fırtına ile kasırga arasındaki fark nedir?

Fırtına, kuvvetli rüzgârların genel adıdır. Beaufort ölçeğinde en üst derece kasırga şiddetini ifade eder. Tropikal kasırgalar ise sıcak okyanuslar üzerinde oluşan dev alçak basınç sistemleridir.

İlgili HaberKutup ışıkları neden oluşur? Aurora'nın renklerinin sırrı