Şimşek ile yıldırım arasındaki fark ne? Gök gürültüsü nasıl oluşur

Şimşek ve yıldırım aynı olayın, yani bulutlarda biriken elektrik yükünün boşalmasının iki farklı biçimidir. Boşalma bulutun içinde ya da bulutlar arasında olursa şimşek, buluttan yere ulaşırsa yıldırım adını alır.

Şimşek ve yıldırım, fırtına bulutlarında biriken elektrik yükünün ani boşalmasıdır; aralarındaki fark boşalmanın nereye ulaştığıdır. Elektrik boşalması bulutun içinde ya da iki bulut arasında gerçekleşirse şimşek, buluttan yeryüzüne ulaşırsa yıldırım denir. Her iki durumda da boşalmanın geçtiği hava aniden ısınıp genleşir ve bu genleşme gök gürültüsü olarak duyulur.

Bulutlarda elektrik yükü nasıl birikir?

Şimşek üreten bulutlar genellikle dikey olarak çok yükselen kümülonimbus bulutlarıdır. Bu bulutların içinde güçlü hava akımları buz kristallerini, yumuşak dolu taneciklerini ve su damlacıklarını sürekli yukarı aşağı taşır. Parçacıklar çarpıştıkça elektrik yükleri birinden diğerine geçer. Genel olarak hafif buz kristalleri pozitif yükle bulutun üst kısmına, daha ağır parçacıklar negatif yükle alt kısmına toplanır. Yük farkı havanın yalıtım kapasitesini aştığında boşalma başlar.

Şimşek ve yıldırım arasındaki farklar nelerdir?

Günlük konuşmada iki kelime çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. Bilimsel olarak ikisi de aynı fiziksel olayın, yani atmosferdeki elektrik boşalmasının farklı görünümleridir.

Yıldırım yere nasıl ulaşır?

Buluttan yere yıldırım birkaç aşamada gerçekleşir. Önce buluttan aşağı doğru, gözle neredeyse görülmeyen ve basamak basamak ilerleyen zayıf bir öncü kanal iner. Bu kanal yere yaklaştığında yerdeki yüksek noktalardan, ağaçlardan, direklerden ve binalardan yukarı doğru karşı bir boşalma yükselir. İki kanal birleştiği anda devre tamamlanır ve gördüğümüz parlak dönüş vuruşu yerden buluta doğru çok kısa bir sürede gerçekleşir. Çoğu yıldırım aynı kanaldan birkaç kez art arda geçer; yıldırımın titreşiyormuş gibi görünmesi bundandır.

Gök gürültüsü neden oluşur, neden sonra duyulur?

Boşalma kanalındaki hava bir anda on binlerce dereceye ısınır ve patlarcasına genleşir. Bu ani genleşme bir şok dalgası oluşturur ve kulağımıza gök gürültüsü olarak ulaşır. Işık neredeyse anında gelirken ses havada saniyede yaklaşık 340 metre yol alır. Bu yüzden önce ışığı görür, sonra sesi duyarız.

Fırtınanın uzaklığını kabaca hesaplamak için ışığı gördükten sonra gök gürültüsünü duyana kadar geçen saniyeyi sayın ve üçe bölün. Sonuç yaklaşık kilometre cinsinden uzaklığı verir.

Yıldırımdan nasıl korunulur?

• Gök gürültüsü duyabiliyorsanız yıldırım çarpabilecek kadar yakınsınız demektir; kapalı bir binaya ya da metal tavanlı, camları kapalı bir araca girin.
• Son gök gürültüsünden sonra dışarı çıkmak için en az 30 dakika bekleyin.
• Açık arazide tek başına duran ağaçların altına sığınmayın; tepelerden, sudan ve metal çitlerden uzaklaşın.
• Fırtına sırasında prize takılı kablolu cihazlara dokunmaktan ve duş almaktan kaçının.

Sıkça sorulan sorular

Yıldırım aynı yere iki kez düşmez mi?

Bu yaygın bir yanılgıdır. Yüksek binalar, kuleler ve direkler her yıl defalarca yıldırım alabilir. Paratonerler de tam bu nedenle, yıldırımı güvenli bir yoldan toprağa iletmek için kullanılır.

Kışın da yıldırım düşer mi?

Daha seyrek olsa da evet. Güçlü dikey hava hareketlerinin oluştuğu kış fırtınalarında, hatta kar yağışı sırasında bile yıldırım görülebilir.

Arabanın içi neden güvenlidir?

Metal gövdeli araçlarda elektrik akımı gövdenin dış yüzeyinden geçerek toprağa ulaşır. Güvenliği sağlayan lastikler değil, bu metal kabuktur; bu yüzden üstü açık araçlar aynı korumayı sağlamaz.

İlgili HaberKutup ışıkları neden oluşur? Aurora'nın renklerinin sırrı