Mevsimler neden oluşur? Asıl sebep Dünya'nın eksen eğikliği

Mevsimlerin nedeni Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığının değişmesi değil, dönme ekseninin yaklaşık 23,5 derece eğik olmasıdır. Bu eğiklik yıl boyunca Güneş ışınlarının geliş açısını ve gün uzunluğunu değiştirir.

Mevsimler, Dünya'nın dönme ekseninin yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,5 derece eğik olması nedeniyle oluşur. Dünya Güneş'in çevresinde dolanırken bu eğiklik sabit kalır; böylece yılın bir döneminde Kuzey Yarım Küre, diğer döneminde Güney Yarım Küre Güneş'e daha dönük olur. Güneş'e dönük yarım kürede ışınlar daha dik açıyla gelir ve günler uzar, bu da yazı oluşturur. Diğer yarım kürede ise kış yaşanır.

Mevsimler Güneş'e yakınlıkla mı ilgili?

Bu en yaygın yanılgıdır. Dünya'nın yörüngesi neredeyse dairedir ve Güneş'e uzaklıktaki yıllık değişim küçüktür. Üstelik Dünya Güneş'e en yakın konumuna ocak ayının başında ulaşır; bu tarihte Kuzey Yarım Küre'de kış yaşanır. Ayrıca iki yarım kürede aynı anda zıt mevsimlerin yaşanması da uzaklık açıklamasıyla bağdaşmaz. Türkiye'de yaz yaşanırken Avustralya'da kışın olması, asıl etkenin eğiklik olduğunu gösterir.

Eksen eğikliği sıcaklığı nasıl değiştirir?

Eğikliğin iki temel sonucu vardır:

• Işınların geliş açısı: Güneş ışınları yere dik geldiğinde aynı miktardaki enerji küçük bir alana toplanır ve o alanı daha çok ısıtır. Eğik geldiğinde aynı enerji daha geniş bir alana yayılır, ayrıca atmosferde daha uzun yol alır. El fenerini bir duvara dik ve eğik tuttuğunuzda ışık lekesinin nasıl büyüyüp soluklaştığını düşünün.
• Gün uzunluğu: Yazın gündüzler uzun, geceler kısadır. Yer yüzeyi gün içinde daha uzun süre ısınır, geceleyin daha kısa süre soğur. Kışın bunun tersi olur.

Gün dönümü ve ekinoks nedir?

Yıl boyunca dört özel tarih mevsimlerin başlangıcı olarak kabul edilir. Tarihler takvim yılına göre bir gün kayabilir:

Güney Yarım Küre'de aynı tarihlerde mevsimler tam tersidir: Haziran gün dönümü orada kışın, aralık gün dönümü yazın başlangıcıdır.

Neden en sıcak günler gün dönümünden sonra gelir?

Yılın en uzun günü haziranda olsa da en sıcak dönem genellikle temmuz ve ağustostur. Bunun nedeni karaların ve özellikle denizlerin ısınmak için zamana ihtiyaç duymasıdır. Yer yüzeyi, aldığı enerji kaybettiğinden fazla olduğu sürece ısınmayı sürdürür. Aynı gecikme kışın da görülür; en soğuk günler aralıktan çok ocak ve şubatta yaşanır.

Ekvatorda ve kutuplarda mevsimler nasıldır?

Ekvator çevresinde Güneş yıl boyunca yüksekte kalır ve gün uzunluğu pek değişmez. Bu yüzden belirgin bir yaz ve kış yerine yağışlı ve kurak dönemler öne çıkar. Kutuplarda ise eğikliğin etkisi en uç hâlini alır: Yazın Güneş haftalarca batmaz, kışın haftalarca hiç doğmaz. Orta enlemlerde yer alan Türkiye, dört mevsimin belirgin yaşandığı bir kuşaktadır.

Sıkça sorulan sorular

Eksen eğik olmasaydı ne olurdu?

Eksen tamamen dik olsaydı Güneş ışınlarının geliş açısı ve gün uzunluğu yıl boyunca neredeyse hiç değişmezdi. Her enlem kendi sabit iklimini yaşar, belirgin mevsimler oluşmazdı.

Ekinoksta gece ve gündüz tam olarak eşit midir?

Yaklaşık olarak eşittir. Atmosferin ışığı bükmesi ve Güneş'in bir nokta değil disk olması nedeniyle gündüz, geceden birkaç dakika uzun olur.

Meteorolojik mevsimler neden farklı tarihlerde başlar?

Meteorologlar istatistik kolaylığı için mevsimleri tam aylarla tanımlar. Kuzey Yarım Küre'de meteorolojik kış aralık, ocak ve şubat aylarını kapsar.

İlgili HaberKutup ışıkları neden oluşur? Aurora'nın renklerinin sırrı