Fotosentez nedir? Bitkiler ışığı nasıl besine dönüştürür

Fotosentez, bitkilerin ve bazı canlıların güneş ışığının enerjisini kullanarak karbondioksit ve sudan şeker üretmesi, bu sırada oksijen açığa çıkarmasıdır. Dünyadaki yaşamın büyük bölümü bu sürece dayanır.

Fotosentez, yeşil bitkilerin, alglerin ve bazı bakterilerin güneş ışığından aldıkları enerjiyle karbondioksit ve suyu glikoz gibi şekerlere dönüştürdüğü, bu sırada oksijen açığa çıkardığı süreçtir. Bitki ürettiği şekeri hem enerji kaynağı hem de büyümek için yapı malzemesi olarak kullanır. Soluduğumuz oksijenin önemli bir kısmı ve besin zincirinin temeli bu sürece dayanır.

Fotosentez denklemi nedir?

Sürecin özet denklemi şöyle yazılır:

6CO₂ + 6H₂O + ışık enerjisi → C₆H₁₂O₆ + 6O₂

Yani altı molekül karbondioksit ve altı molekül su, ışık enerjisi yardımıyla bir molekül glikoza ve altı molekül oksijene dönüşür. Bu denklem bir özettir; gerçekte süreç, enzimlerin yönettiği çok sayıda ara basamaktan oluşur.

Fotosentez bitkinin neresinde gerçekleşir?

Fotosentez, bitki hücrelerindeki kloroplast adlı organellerde gerçekleşir. Kloroplastlar en çok yaprakların iç dokularında bulunur. Yaprak yüzeyindeki stoma adı verilen küçük gözenekler, karbondioksitin içeri girmesini ve oksijenin dışarı çıkmasını sağlar. Su ise kökler tarafından topraktan alınır ve iletim demetleriyle yapraklara taşınır.

Klorofil ne işe yarar?

Klorofil, kloroplastlarda bulunan ve ışık enerjisini yakalayan yeşil renkli pigmenttir. Güneş ışığının özellikle mavi ve kırmızı dalga boylarını emer, yeşil ışığın büyük kısmını ise yansıtır. Yaprakların gözümüze yeşil görünmesinin nedeni budur. Bitkilerde klorofilin yanında, farklı dalga boylarını yakalayan turuncu ve sarı renkli karotenoid gibi yardımcı pigmentler de bulunur.

Fotosentezin evreleri nelerdir?

Işığa bağlı tepkimeler

Bu evrede klorofil ışık enerjisini yakalar. Bu enerjiyle su molekülleri parçalanır ve açığa çıkan oksijen bitkiden dışarı verilir. Yakalanan enerji, hücrenin kullanabileceği kimyasal enerji taşıyıcılarına, yani ATP ve NADPH'ye aktarılır.

Işıktan bağımsız tepkimeler (Calvin döngüsü)

İkinci evrede, ilk evrede üretilen ATP ve NADPH kullanılarak havadan alınan karbondioksit organik moleküllere bağlanır ve şeker üretilir. Bu evre doğrudan ışık gerektirmediği için "ışıktan bağımsız" olarak adlandırılır; ancak ihtiyaç duyduğu enerji taşıyıcıları ışıklı evreden geldiği için pratikte gündüz yürür.

Fotosentez hızını neler etkiler?

• Işık şiddeti: Işık arttıkça hız belli bir noktaya kadar artar, sonra sabitlenir.
• Karbondioksit miktarı: Ortamdaki karbondioksit arttıkça hız da bir sınıra kadar yükselir.
• Sıcaklık: Süreç enzimlerle yürüdüğü için çok düşük ve çok yüksek sıcaklıklarda yavaşlar.
• Su: Su kıtlığında bitki su kaybını azaltmak için stomalarını kapatır; bu da karbondioksit girişini kısıtlar.
• Işığın rengi: Klorofilin iyi emdiği mavi ve kırmızı ışıkta fotosentez daha verimlidir.

Fotosentez ile solunum arasındaki ilişki ne?

Bitkiler yalnızca fotosentez yapmaz, aynı zamanda tüm canlılar gibi solunum da yapar. Solunumda glikoz oksijenle parçalanarak enerji elde edilir ve karbondioksit ile su açığa çıkar. Fotosentez gündüz ışık varken yürürken solunum gece gündüz kesintisiz sürer. Gündüz fotosentez genellikle solunumdan daha hızlı olduğu için bitki dışarıya net olarak oksijen verir.

Sıkça sorulan sorular

Bitkiler gece oksijen üretir mi?

Işık olmadığında fotosentez durur; bitkiler gece yalnızca solunum yapar ve az miktarda karbondioksit verir. Bu miktar, insan sağlığını etkileyecek düzeyde değildir.

Yapraklar sonbaharda neden sararır?

Sonbaharda bazı ağaçlar klorofil üretimini azaltır ve mevcut klorofil parçalanır. Yeşil renk kaybolunca yaprakta zaten bulunan sarı ve turuncu pigmentler görünür hâle gelir.

Yalnızca bitkiler mi fotosentez yapar?

Hayır. Algler ve siyanobakteriler de fotosentez yapar. Okyanuslardaki mikroskobik algler, atmosfere verilen oksijenin önemli bir bölümünü üretir.

İlgili HaberKutup ışıkları neden oluşur? Aurora'nın renklerinin sırrı